Kiedy słyszymy słowo bruksizm, najczęściej wyobrażamy sobie osobę, która w nocy głośno zgrzyta zębami. Tymczasem problem jest znacznie szerszy. Bruksizm może pojawiać się zarówno podczas snu, jak i w ciągu dnia, a jego objawem nie zawsze jest charakterystyczne zgrzytanie.
Możemy zaciskać zęby, napinać mięśnie żuchwy albo przez dłuższy czas utrzymywać żuchwę w nienaturalnej pozycji – często zupełnie nie zdając sobie z tego sprawy.
Współczesne definicje rozróżniają bruksizm podczas snu oraz bruksizm w czasie czuwania. W przypadku tego drugiego zachowania mogą obejmować między innymi powtarzający się lub utrzymujący kontakt zębów, zaciskanie oraz napinanie czy wysuwanie żuchwy.
Nie tylko zgrzytanie. To ważne, ponieważ wiele osób jest przekonanych:
„Nie zgrzytam zębami, więc bruksizm mnie nie dotyczy”.
Niekoniecznie.
Wyobraźmy sobie zwykły dzień w pracy. Skupiamy się na komputerze, prowadzimy samochód, odpowiadamy na trudnego maila albo spieszymy się z wykonaniem jakiegoś zadania. Po pewnym czasie możemy zauważyć, że zęby są mocno zaciśnięte, a mięśnie twarzy i żuchwy napięte.
Takie zachowania wykonywane przez wiele godzin mogą mieć znaczenie kliniczne, nawet jeśli nie towarzyszy im charakterystyczne zgrzytanie.
Co ciekawe, sam bruksizm nie jest obecnie traktowany po prostu jako jedna konkretna choroba. To aktywność mięśni żucia, której znaczenie zależy między innymi od jej nasilenia oraz od tego, czy powoduje niekorzystne konsekwencje.
Jakie objawy mogą sugerować bruksizm?
Pacjent często nie zauważa momentu zaciskania zębów. Do gabinetu trafia natomiast z jego możliwymi konsekwencjami.
Niepokój powinny wzbudzić szczególnie:
- częste uczucie napięcia lub zmęczenia mięśni szczęki i żuchwy,
- ból okolicy żuchwy, policzków lub skroni,
- poranne uczucie „zmęczonej szczęki”,
- nadmierne starcie powierzchni zębów,
- pęknięcia lub uszkodzenia zębów i odbudów protetycznych,
- nadwrażliwość zębów,
- zauważalne zaciskanie zębów w ciągu dnia,
- informacja od partnera, że podczas snu słychać zgrzytanie.
Bruksizm może współwystępować również z dolegliwościami w obrębie mięśni żucia i stawów skroniowo-żuchwowych, dlatego jego ocena powinna obejmować nie tylko same zęby. Współczesne podejście diagnostyczne uwzględnia objawy zgłaszane przez pacjenta, badanie kliniczne, możliwe konsekwencje oraz — w wybranych sytuacjach — badania instrumentalne.
Bruksizm dzienny — spróbuj złapać się na gorącym uczynku
W przypadku bruksizmu występującego w ciągu dnia bardzo ważna jest samoobserwacja.
Warto kilka razy dziennie zadać sobie proste pytanie:
Co w tej chwili robi moja szczęka?
Czy zęby są zaciśnięte?
Czy żuchwa jest napięta?
Czy mięśnie policzków są rozluźnione?
W spoczynku nie potrzebujemy przecież zaciskać zębów. Uświadomienie sobie tego zachowania jest jednym z elementów postępowania w bruksizmie dziennym. Do badania takich zachowań wykorzystuje się nawet metody polegające na wielokrotnym pytaniu pacjenta w ciągu dnia o aktualne położenie żuchwy i napięcie mięśni.
Skąd bierze się bruksizm?
Tutaj nie ma jednej odpowiedzi.
Bruksizm jest zjawiskiem złożonym, dlatego sprowadzenie całego problemu wyłącznie do stresu byłoby zbyt dużym uproszczeniem. Czynniki psychospołeczne mogą mieć znaczenie szczególnie w przypadku zachowań występujących w ciągu dnia, ale u konkretnego pacjenta trzeba brać pod uwagę znacznie szerszy obraz.
Dlatego równie ważne jak zauważenie samego zaciskania jest ustalenie, kiedy ono występuje, jak często się pojawia i jakie powoduje konsekwencje.
Leczenie bruksizmu – nie zawsze wystarczy szyna
- Rozmowa – Pierwszym krokiem może być po prostu zrozumienie problemu.
Pacjent powinien nauczyć się zauważać momenty zaciskania zębów i nadmiernego napinania mięśni. W przypadku bruksizmu dziennego samo zwiększenie świadomości własnych zachowań może być istotnym elementem terapii.
Czasami pomocne są proste przypomnienia w telefonie: „Rozluźnij szczękę”, dzięki którym kilka razy w ciągu dnia możemy skontrolować napięcie mięśni.
2. Fizjoterapia – Jeżeli pojawiają się dolegliwości ze strony mięśni żucia lub okolicy stawów skroniowo-żuchwowych, jednym z elementów postępowania może być odpowiednio dobrana fizjoterapia.
Jej zakres powinien zależeć od problemu konkretnego pacjenta, a terapia nie powinna być prowadzona według jednego schematu dla wszystkich.
3. Szyna – Jednym z najlepiej znanych pacjentom sposobów postępowania jest szyna zgryzowa, często nazywana szyną relaksacyjną.
Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnej rzeczy: szyna nie jest magicznym wyłącznikiem bruksizmu.
Może między innymi chronić zęby i wykonane odbudowy przed skutkami przeciążeń. Badania nad wpływem różnych szyn na samą aktywność bruksizmu dają bardziej zróżnicowane wyniki, dlatego jej zastosowanie powinno wynikać z indywidualnej diagnozy.
4. Wsparcie psychologiczne – Jeżeli w danym przypadku duże znaczenie mają stres, napięcie emocjonalne, lęk lub utrwalone zachowania związane z zaciskaniem zębów, pomocne może być również postępowanie psychologiczne lub psychoterapia.
Nie oznacza to oczywiście, że „bruksizm jest tylko w głowie”. Chodzi o znalezienie i ograniczenie czynników, które u konkretnej osoby mogą nasilać problem.
5. Leczenie farmakologiczne – W wybranych przypadkach lekarz może rozważyć także leczenie farmakologiczne. Nie jest to jednak rozwiązanie, które powinno być stosowane samodzielnie „na bruksizm” bez wcześniejszej diagnostyki.
Dobór leczenia zależy od rodzaju bruksizmu, objawów, innych chorób oraz przyjmowanych leków, dlatego decyzję zawsze należy pozostawić lekarzowi.
Dlaczego warto zareagować wcześniej?
Jeżeli zaciskanie lub zgrzytanie jest nasilone, przez lata może prowadzić do coraz większych problemów ze strony zębów i wykonywanych odbudów, a u części pacjentów również do dolegliwości bólowych.
Wcześniejsze rozpoznanie pozwala przede wszystkim znaleźć przyczynę dolegliwości i dobrać postępowanie do konkretnej osoby, zamiast dopiero później naprawiać jego skutki.
Dlatego jeśli rano budzisz się z napiętą szczęką, zauważasz, że w czasie pracy często zaciskasz zęby, bolą Cię mięśnie twarzy albo stomatolog zwraca uwagę na nietypowe starcie zębów — warto to sprawdzić.
Bo bruksizm nie zawsze słychać. Czasami trzeba najpierw nauczyć się go zauważać.
